ویتسک

گئورگ بوشنر، نویسنده، پزشک و طبیعت‌پژوه عدالت‌خواه آلمانی است که از پایه‌گذاران نمایشنامه‌نویسی مدرن اروپا در قرن نوزدهم به شمار می‌رود. از بوشنر سه نمایشنامۀ مهم به جا مانده که وُیتْسِک شناخته‌شده‌ترین آنهاست، اثری که تنظیم نهایی‌اش به دلیل مرگ زودهنگام او در بیست‌و‌سه‌سالگی ناتمام ماند.

وُیتْسِک شاهکار بوشنر، یکی از رادیکال‌ترین و پیشروترین آثار تاریخ نمایشنامه‌نویسی است. اثری که دهه‌ها پیش از شکل‌گیری رسمی تئاتر مدرن، زبان، ساختار و قهرمان درام کلاسیک را به چالش می‌کشد. نمایشنامه با صحنه‌هایی کوتاه و از هم گسسته زندگی سربازی فقیر و فرودست را روایت می‌کند که زیر فشار فقر، قدرت نظامی، بی‌اخلاقی علمی و تحقیر اجتماعی، به‌تدریج دچار فروپاشی می‌شود. ویتسک نه قهرمانی تراژیک به معنای کلاسیک، بلکه انسانی عادی است که در هزارتویی از مناسبات نابرابر گرفتار شده؛ انسانی که جسم‌اش میدان آزمایش است و روح‌اش عرصۀ سلطه. بوشنر با زبانی ساده و صریح، نشان می‌دهد چگونه علم و قدرت می‌توانند به ابزار سرکوب بدل شوند و فقر نه یک وضعیت اقتصادی صرف بلکه شکلی از حذف انسانی است. سیر داستان ویتسک نه نقطۀ اوج یک درام بلکه نتیجۀ منطقی جهانی است که امکان دیگری برای زیستن باقی نگذاشته است.

وُیتْسِک پیش‌درآمدی است بر ناتورالیسم و اکسپرسیونیسم، و الهام‌بخش نسل‌هایی از نمایشنامه‌نویسان و نظریه‌پردازان، از برتولت برشت تا تئاتر معاصر بوده است. متنی که همچنان، با گذشت نزدیک به دو قرن، پرسش‌های بنیادینش دربارهٔ قدرت، جنون و مسئولیت اجتماعی چنان زنده و تکان‌دهنده باقی مانده‌ که انگار همین دیروز نوشته شده است.