تاریخ یک همسایگی

روابط ایران و عراق در روایت‌های رایج، اغلب به جنگی هشت‌ساله یا منازعات کوتاه‌مدت سیاسی تقلیل می‌یابد؛ گویی همسایگی این دو سرزمین کهن، پدیده‌ای ناگهانی و صرفاً معاصر است. این کتاب آگاهانه از چنین تقلیلی می‌گریزد، به ژرفای تاریخ فرومی‌رود و روایت خود را از همان لایه‌های نخستینِ شکل‌گیری این همسایگی آغاز می‌کند؛ جایی که تمدن‌های ایلام (عیلام) و آشور نخستین پیوندها و تقابل‌های خود را رقم زدند و پیش از شکل‌گیری مرزهای سیاسی امروز، جغرافیا، حافظه‌ی تاریخی و تداوم منازعه، چارچوب روابط دو سرزمین را ساختند. از ویرانی شوش در پاییز سده‌ی هفتم پیش از میلاد تا خرابه‌های خرمشهر در سال ۱۹۸۰ میلادی، و از صلح‌های ناپایدار تا جنگ‌های ویرانگر، تاریخ یک همسایگی روایت پرفرازونشیبی از دوستی، دشمنی و هم‌زیستی را بازمی‌گوید. این اثر با نگاهی موشکافانه و سندبنیاد، روابط سیاسی ایران و عراق را از دوران باستان تا پذیرش قطعنامه‌ی ۵۹۸ پی می‌گیرد؛ قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) را به‌مثابه‌ی نقطه‌ی عطفی تعیین‌کننده و جنگ هشت‌ساله را به‌عنوان تلخ‌ترین فصل این همسایگی، در پرتو اسناد معتبر و روایت‌های دست اول بازخوانی می‌کند. این پژوهش بر پایه‌ی گسترده‌ای از منابع دست‌اول ــ از آرشیو روزنامه‌های فارسی و بین‌المللی تا اسناد آزادشده‌ی آرشیوهای آمریکایی و گفت‌وگوهای شفاهی با بازیگران آن دوران ــ استوار شده است. بی‌آنکه در دام نظریه‌پردازی‌های شتاب‌زده یا داوری‌های ایدئولوژیک گرفتار آید، تاریخ را نه ابزاری برای پاسخ‌های فوری، بلکه بستری برای فهم عمیق‌تر از تصمیم‌ها و کشمکش‌های معاصر می‌نهد. کتاب، هم‌زمان که ریشه‌های تاریخی اختلافات را می‌کاود، امکان‌ها و مرزهای هم‌زیستی و همکاری را نیز روشن می‌سازد. تاریخ یک همسایگی نه روایت صرف جنگ است و نه دفاعیه‌ای سیاسی؛ تلاشی است برای فهم رابطه‌ای تاریخی و پیچیده که همچنان بر سیاست، امنیت و آینده‌ی دو کشور سایه افکنده است. اثری ضروری برای پژوهشگران، تصمیم‌گیران و هر خواننده‌ای که می‌خواهد بداند چگونه گذشته‌ای دور، بی وقفه در اکنونِ این همسایگی حضور دارد.